زیرساخت سبز شهری که خدمات اکوسیستمی متنوعی را ارائه می کند، از اجزای حیاتی یک شهر است. از این رو، دستیابی به تراکم مناسب و توزیع عادلانه زیرساخت سبز شهری برای برنامه ریزی شهری، تضمین کننده توسعه پایدار است. در این راستا، پژوهش حاضر با هدف تحلیل فضایی تغییرات زیرساخت سبز شهر زنجان تهیه شده است. روش از لحاظ نوع پژوهش توصیفی-تحلیلی و از لحاظ ماهیت و هدف یک نوع تحقیق کاربردی است. روش گرداوری داده ها کتابخانه ای، میدانی و روش تحلیل ثانوی بوده است. به منظور تحلیل فضایی تغییرات زیرساخت سبز، از شاخص های نسبت زمین های شهری، شاخص گسترش منظر و شاخص پوشش گیاهی استفاده شده است. برای تجزیه و تحلیل داده ها از الگوریتم های طبقه بندی (الگوریتم ماشین بردار پشتیبان) در نرم افزارهای سنجش ازدور (EVNI)، ابزارهای آمار فضایی- شاخص خودهمبستگی فضایی موران(Moran’s I) و تحلیل رگرسیون وزنی جغرافیایی(GWR)، استفاده شده است. نتایج نشان داد که الگوهای فضایی زیرساخت های سبز شهر زنجان طی دوره زمانی 1372 تا 1402 دارای خودهمبستگی فضایی مثبت و قوی و دارای الگوهای خوشه ای قوی می باشند. همچنین نتایج با استفاده از همبستگی پیرسون بین تغییرات در ساخت و ساز و زیرساخت های سبز، مشخص شد که افزایش مناطق ساخته شده همراه با کاهش پوشش گیاهی در زمینه های شهری بوده است. این همبستگی منفی نشان دهنده این است که با افزایش ساخت و ساز، مناطق سبز در شهر زنجان کاهش یافته اند. بنابراین برنامه ریزی های آینده باید به گونه ای باشد که توسعه شهر همراه با حفظ و ارتقاء زیرساخت های سبز صورت گیرد، تا نه تنها کیفیت زندگی شهروندان بهبود یابد، بلکه پایداری محیط زیست نیز تضمین شود.

سابقه و هدف: پس از کشف، گسترش و بلوغ مفهوم زیرساخت سبز در نهایت محققان آن را شبکه ای درهم آمیخته از عناصر طبیعی و نیمه طبیعی باقابلیت فراهم آوردی عملکردهای مختلف و خدمات اکوسیستمی و شامل مزیت های بوم شناختی، اقتصادی و اجتماعی برای انسان و سایر گونه های زیستی می دانند. در بستر مسئله مدیریت آب و شهرها در ایران و به ویژه در حاشیه کویر مرکزی ضروری است زیرساخت سبز به عنوان شبکه هایی در اکوسیستم حاشیه کویر تعریف عملیاتی گردد و به این سؤال پاسخ داده شود که مفهوم زیرساخت های سبز در نواحی خشک و نیمه خشک چیست و ویژگی های آن ها کدامند؟ لذا هدف اصلی این پژوهش شناسایی زیرساخت های سبز در شهرهای کویری است. برای نیل به این هدف دو گام پیش بینی شده است 1-جستجو و تعریف عملیاتی زیرساخت های سبز در گفتمان های بالغ آب و شهر 2-مصداق یابی زیرساخت سبز در شهرهای حاشیه کویر. مواد و روش ها: این پژوهش در گام نخست در جستجوی تعریف عملیاتی زیرساخت سبز است، لذا تحلیل محتوای کیفی متون مرتبط با دوره گسترش و تثبیت مفهوم زیرساخت سبز در سال های 2005 تا 2020 و تدوین چارچوب مفهومی برای تعریف عملیاتی زیرساخت سبز را در دستور کار قرار داد. در بازه زمانی مذکور، منابع تحقیقاتی مختلف در پاسخ به سؤال " زیرساخت سبز چیست؟ " بررسی شدند. این منابع شامل مقالات، کتب و گزارش ها پیرامون موضوع زیرساخت سبز می باشند. در این پژوهش، روش تحلیل محتوا در بستر روش های پژوهش کیفی در متون تخصصی حوزه طراحی محیطی با رویکرد استقرایی برای کشف مضامین موجود در تعاریف زیرساخت سبز برگزیده شده است. با کاربرد این معانی پنهان زیرساخت سبز آشکار شده و امکان قیاس آن با زیرساخت های شهرهای تاریخی حاشیه کویر را فراهم می گردد. تحلیل محتوا به صورت عمده در سه مرحله اصلی آمادگی، سازماندهی و گزارش انجام می گردد. این مراحل در 6 گام صورت پذیرفته است: 1-مشخص کردن مسئله پژوهش 2-تدوین سؤالات و اهداف 3-تعریف و مشخص کردن متغیرها 4-نمونه گیری و انتخاب واحدهای تحلیل و زمینه 5-کدگذاری و مقوله بندی 6-تحلیل و استنباط و گزارش. نتایج و بحث: پس از تحلیل محتوای متون تخصصی متناسب با کرونولوژی مطالعات حوزه زیرساخت سبز در گام اول، کدهای این مفهوم در شکل شناسی، نظام استقرار، عملکرد، زمینه، مزیت، خدمات و هدف استخراج و دسته بندی گردید. 1-شکل شناسی (ریخت شناسی) زیرساخت سبز متأثر از ماهیت سیستمی شبکه شهری است که شامل اجزای طبیعی و مصنوع به صورت لکه، کریدور و ماتریس بوده تا در نهایت ارتباط آب و زمین را برقرار نماید 2-استقرار زیرساخت های سبز از مقیاس کلان تا خرد، درون و بیرون شهرها و روستاها، دارای پراکنش وسیع جغرافیایی است. 3-زیرساخت های سبز چند عملکردی هستند. 4-زیرساخت سبز در زمینه طبیعی (جاندار و بی جان)، مصنوع و انسان گسترش می یابد. 5-زیرساخت های سبز با ایجاد مزیت های اقتصادی، اجتماعی، طبیعی و کالبدی ارزش آفرینی می کنند. 6-زیرساخت های سبز ارائه دهنده خدمات اکوسیستمی هستند. 7-زیرساخت های سبز در غایت امر به مدیریت پایدار منابع منجر خواهند شد. شبکه زیرساخت های سبز در شهرهای حاشیه کویر ایران نیز به مشابه یک سیستم چند عملکردیِ ارزش آفرین برای ارائه خدمات اکو سیستمی باهدف مدیریت پایدار منابع وجود دارند. به بیان عملیاتی تر مجموعه قنوات، باغات و مسیل ها تا فضاهای شهری و معماری همه تشکیل دهنده شبکه ای چند عملکردی از اجزای طبیعی هم چون باغات و اجزای مصنوع هم چون قنوات به صورت خطوط، نقطه و پهنه مانند شبکه سبز فصلی منعطف مابین بالادست و پایین دست آبادی ها برای برقراری ارتباط دوسویه زمین و آب در اقلیم گرم و خشک هستند که از مقیاس خرد (داربست درخت مو در یک خانه تاریخی) تا کلان (ذخایر برف خانه ای دائم) درون و بیرون شهرهای کوچک و بزرگ و روستاهای مستقر در حاشیه کویر قرار دارد. نتیجه گیری: زیرساخت سبز نه تنها به عنوان لقبی برای اندام های شهری که عضو یک شبکه بوم شناختی طبیعی و انسان ساخت هستند تلقی می گردد، بلکه به یک رویکرد علمی و شیوه ای از طراحی و برنامه ریزی محیطی نیز اطلاق می گردد که در آن بهترین نوع ارتباط آب و فرم شهر را برای پشتیبانی از هر دو فرآیند طبیعی و مصنوع در مدیریت منابع آبی در شهرهای تاریخی حاشیه کویر نیز وجود دارد. در شهرهای حاشیه کویر در اقلیم گرم و خشک نیز زیرساخت سبز به عنوان سیستم چند عملکردیِ ارزش آفرین برای ارائه خدمات اکوسیستمی باهدف مدیریت پایدار منابع وجود دارند. این شبکه شامل طیف وسیعی از قنوات، باغات، مسیل ها، فضاهای شهری و معماری مصنوع و طبیعی مبتنی بر آب هستند.

مقدمه و هدف پژوهش: با افزایش سیطره انسان بر طبیعت جایگاه طبیعت به موضوع استعمار و بهره کشی تغییر یافته که باعث تخریب های جبران ناپذیری بر طبیعت شده است. در مواجه با تهدیداتی که ریشه در اقدامات انسانی دارد، تلاش های بسیاری برای تضمین آینده حیات بشر صورت گرفته است. برای یافتن پاسخ به این تباهی ها از هر موضوع، زاویه و مسئله که شروع کنیم، دو راهبرد اساسی مشارکت و آموزش همواره مطرح می شوند. از اینرو این دو در روش های چاره جویانه ای مانند زیرساخت سبز جایگاه ویژه و چندبعدی ای دارند. تا بحال به جایگاه آموزش در رویکرد زیرساخت سبز به طور مجرد توجه نشده است.روش پژوهش: در این مقاله با روش توصیفی تحلیلی و با تکیه بر مطالعات اسنادی و کتابخانه ای و نیز تحلیل کیفی محتوا به بررسی و تحلیل جایگاه آموزش در تئوری زیر ساخت سبز به عنوان رویکردی نوین در برنامه ریزی و طراحی منظر پرداخته شده است تا از این طریق بتوان با تشخیص جایگاه اهمیت آن، از این عامل مهم در برنامه ریزی فضای باز استفاده کرد و از منافع آن بهره مند شد.یافته های پژوهش: در رویکرد زیرساخت سبز، ادراک عرفی و یادگیری انسان به عنوان یک پدیده منفرد مورد نقد قرار می گیرد و یادگیری به صورت نهاده شده در اقدامات، فعالیت ها و برهم کنش های اجتماعی تعریف می شود. بنابراین، یادگیری امری معرفی می شود که در میان مردم و در میان گروه ها و در انجام اقدامات جمعی اتفاق می افتد. نتایج حاصل این تحقیق نشان می دهد که آموزش می تواند متضمنی بر اجرای قوانین برای پایداری باشد، و بنابراین برای حصول یکپارچه و نیز افزایش تاب آوری اجتماعی محیط ضروری دانسته می شود.نتیجه گیری: در این مقاله نشان داده می شود که آموزش مفهومی راه گشا و البته پیچیده در برنامه ریزی است که بخشی از مشارکت فعال مردم و نیز دیگر ذی نفعان و حتی برنامه ریزان را تشکیل می دهد. آموزش اینگونه آگاهی بخش و تعدیل کننده و تنظیم کننده هندسه قدرت می باشد که می توان آنرا به عنوان ایمن ترین راه حل برای بهبود کیفیت فضاهای سبز شهری دانست.

زیرساخت سبز شهری با سلامت انسان و تنوع زیستی در مناطق شهری مستقیما در ارتباط است و نقش مهمی را در اکولوژی شهری ایفا میکند. اخیرا، تحقیق در مورد چگونگی مدیریت شهرها و سیستم های اجتماعی فرهنگی، اقتصادی و زیست محیطی افزایش یافته تا بتواند در جهت ارتقا مدیریت پایدار شهرها قدم بردارد. زیر ساخت های سبز شهری علاوه بر حفظ و گسترش طبیعت و ایجاد یک اکوسیستم فعال شهری میتوانند مزایای اقتصادی و اجتماعی نیز برای شهر به همراه داشته باشند و می توانند در مقیاس های مختلف، از سطح خانه یا ساختمان، تا سطح چشم انداز وسیع تر مورد استفاده قرار گیرند. عدالت در تقسیم فضای سبز شهری، ارتقا سطح بهداشت و سلامت، آموزش عمومی و شهروندی، بهبود کیفیت محیطی شهرها، توسعه حمل و نقل پاک، تنوع محیطی، زیبایی بصری را میتوان به عنوان دیگر مزایای فضاهای سبز شهری نام برد. مقاله حاضر به بررسی میزان تاثیرگذاری گونه بندی مختلف زیرساخت های سبز در جهت ارتقا عوامل تاثیر گذار زیرساختی، خدماتی و محیطی در زندگی شهری میپردازد. بررسی ارتباط میان عملکرد های منظر، فاصله منظر از محیط های مسکونی و عناصر تشکیل دهنده منظر بر عوامل زیرساختی و محیطی و خدماتی رهیافتی برای ارتقا شاخص های پایداری شهری و افزایش شاخص های زیست پذیری برای شهروندان است. شناخت عوامل مورد مطالعه در زمینه خدماتی و زیرساختی و محیطی در شهرها یکی از مهمترین مولفه ها در این خصوص می باشد که از بررسی پژوهش های پیشین استخراج شده است. روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی و پیمایشی می باشد. روش گردآوری داده ها از طریق پرسشنامه و تکنیک تحلیل، تحلیل های اماری توصیفی و استنباطی است و جامعه آماری مهندسین و متخصصین مربوط به کیفیت فضا و کیفیت زندگی و تعداد نمونه ها٨ ٠ نفر می باشد. آنالیز داده ها از طریق نرم افزار Spss صورت پذیرفته است. نتایج نشان می دهد که نوع ساختار فضای سبز، عملکرد موضوعی فضای سبز و فاصله از فضاهای سبز تاثیر مستقیمی در تغییر شاخص های پایداری محیطی شهری دارد.

نظر به حایز اهمیت بودن مدیریت سبز، طراحی و تدوین مدل مدیریت سبز از جمله اقداماتی است که جهت ساماندهی هر چه بهتر در این حوزه بسیار انجام شده است. مطالعه حاضر با عنوان "بومی سازی مدل مدیریت سبز برای سازمانهای دولتی" و با هدف مطالعه مدل های مدیریت سبز، شناسایی و استخراج مولفه های مدیریت سبز و انتخاب مولفه های بومی شده مدل های مدیریت سبز در یک مدل یکپارچه در شرکت ارتباطات زیرساخت انجام پذیرفت. روش تحقیق در این تحقیق برمبنای هدف پژوهش، به شکل کاربردی و بر اساس روش، همبستگی است. روش گردآوری اطلاعات روش میدانی است و داده هایی که لازم بود با استفاده از پرسشنامه استخراج می گردد. جامعه آماری شامل کلیه مدیران و کارشناسان شرکت ارتباطات زیر ساخت به تعداد 1590 نفر می باشد که تعداد نمونه به کمک روش کوکران 533 نفر در نظر گرفته شد. پرسشنامه اولیه برای 51 عامل شناسایی شده تدوین و توزیع گشت و بعد از تجزیه و تحلیل به روش دلفی به 18 عامل تقلیل یافت. سپس به کمک عوامل استخراج شده پرسشنامه ثانویه با 63 سوال تدوین شد و به کمک روش تحلیل عاملی از صحت سوالات مطرح شده اطمینان حاصل گردید. در نهایت مدل نهایی به کمک تحلیل عاملی تاییدی و با استفاده از نرم افزار AMOS آزمایش شد. تمامی مولفه های شناسایی شده در آزمون آماری مورد تایید قرار گرفت.

با وجود مناقشات اخیر در خصوص وجوب حضور دو رشته طراحی شهری و معماری منظر، بررسی پژوهش ها و فعالیت های دانشگاهی و حرفه ای این دو رشته نشان می دهد که در هر دو رشته به مفاهیم مشترکی اشاره شده است که می توان، با همکاری های بین رشته ای، به منظور ارتقای محیط در سطوح هدف، روش، و دستاوردها هم افزایی کرد. یکی از این مفاهیم «زیرساخت سبز» است. هدف در این پژوهش بررسی جنبه های مشترک به کارگیری مفهوم زیرساخت سبز در فعالیت های دو رشته طراحی شهری و معماری منظر از بعد دستاوردهای طراحی در آموزش رسمی این دو رشته است. به این منظور پتانسیل موجود در آموزش کارگاه های طراحی دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه شهید بهشتی، که محملی برای حضور هر دو رشته است، مطالعه موردی این پژوهش انتخاب شده است. در این پژوهش با استفاده از روش توصیفی تحلیلی تلاش شده است تا در گام اول، با مطالعه اسنادی، سابقه و اهداف به کارگیری مفهوم زیرساخت سبز در دستاوردهای طراحی دو رشته در قالب پروژه های کارگاهی و موضوع پایان نامه ها بررسی شود. سپس، در گام دوم، با بهره گیری از روش استدلال منطقی، تحلیل داده ها از طریق مطالعه تطبیقی داده های به دست آمده از دستاوردهای خروجی موجود در دو رشته انجام می گیرد. یافته های پژوهش نشان می دهد که گرچه در دو رشته و در دستاوردهای آن ها به ظاهر جنبه های متفاوتی از زیرساخت سبز دنبال می شود، اما شواهد در بخش فعالیت های خروجی هر رشته نشان می دهد که در هر دو اهداف و تجارب مشترکی در قالب دستاوردهای دروس عملی و پایان نامه ها مطرح است که می تواند با پیشرفت نظری به امکان همکاری های بیشتر و هم افزایانه میان دو رشته، به منظور ارتقای محیط طبیعی و انسان ساخت، کمک کند.

مقدمه: مدیریت پایدار شهرها در زمینه حفظ و نگهداری زیرساخت­های سبز موجود در آن­ها، می­تواند علاوه بر ایجاد اکوسیستم فعال شهری، مزایای اجتماعی و اقتصادی را نیز برای شهر به ارمغان بیاورد. هدف از این مطالعه بهره­گیری از مولفه­های پایدار زیرساخت سبز ، به منظور مسیریابی تقویت بعد اجتماعی در برنامه­های مدیریتی بازآفرینی که به دنبال خود تقویت  مولفه اقتصادی و زیستمحیطی را نیز در پی دارد می­باشد. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی با ماهیت کاربردی است. این تحقیق با استفاده از روش دلفی و مصاحبه از گروه متخصص در مدیریت شهری و استخراج مقوله­های محوری از آن، 3 معیار اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی را در نظر گرفته و زیرمعیارهایی متناسب هر شاخص، معرفی شدند. سپس با استفاده از روش مثلث سلسله مراتبی فولر، بر اساس تکرار معیارها و زیرمعیار مقایسه دو به دویی آن­ها  انجام و وزن نهایی زیرمعیارها تعیین گردید. تحلیل پلیگن تیسن در نرم افزار Arc GIS  به منظور بررسی نگاه­های مدیریتی در سطح شهر در محدوده­های 7 گانه تحت مدیریت بازآفرینی به­کار گرفته شده است. قلمرو جغرافیایی پژوهش شهر لاهیجان می­باشد. یافته­ ها نشان می­دهد معیار احیاء اجتماعی با نرمال 33/0 دارای بیشترین اهمیت و در رتبه­های بعدی معیارهای اقتصادی با نرمال 17/. و زیست­محیطی با 5/0 قرار می­گیرند. نق را می­توان نتیجه گیری: موثر توان مدیریتی صحیح برنامه­ریزی زیرساخت­های سبز در ارتقاء حیات اجتماعی و به دنبال آن اقتصادی و زیستمحیطی از مولفه ­های اصلی بازافرینی پایدار می­باشند. در پایان پیشنهادهای راهبردی برای افزایش استقبال اجتماعی و اقتصادی در محدوده­های تحت مدیریت و احیا زیرساخت سبز  شهر لاهیجان ارائه گردید.

تاب آوری اکولوژیک مفهومی است که بر قابلیت بازگشت پذیری ساختارها و کارکردهای اکولوژیکی در مقابل شوک های وارده دلالت دارد. پهنه شمالی تهران به مثابه مهم ترین پشتوانه های اکولوژیک این شهر در دهه های اخیر دچار تغییرات کاربری زیادی شده است. تحقیق حاضر تحلیل نقش تغییر کاربری در تاب آوری اکولوژیک زیرساخت های سبز (به عنوان یکی از ارکان ساختاراکولوژیکی) منطقه یک شهرداری تهران پرداخته است. این تحقیق به لحاظ هدف کاربردی و به لحاظ روش توصیفی تحلیلی محسوب می شود. از داده های ماهواره ای لندست (2021-1976) برای کشف تغییرات مورد نظر و از سنجه های سیمای سرزمین برای تحلیل وضعیت تاب آب وری اکولوژیک استفاده شده است. بر اساس یافته های تحقیق، سنجۀ اندازه لکه ها(CA) و تعداد لکه های(NP)، سبز در طی دوره مورد بررسی، از نظر وسعت کاهش یافته و از نظر تعداد دچار افزایش چشم گیری شده اند. این تغییرات بیانگر فرایند خرددانگی و از بین رفتن انسجام ساختاری لکه های سبز است. نتایج حاصل از متریک پیوستگی(ENN و GYRATE) نیز پیوستگی کمی بین لکه های سبز منطقه را نشان می دهد. بعلاوه نتایج سنجه CONTAG، بیان می کند که درصد سرایت به خاطر پیوستگی کم، پایین است. بنابراین می توان گفت که زیرساخت های سبز منطقه در مقابل تغییرات کاربری اراضی انسجام ساختاری خود را از دست داده و در نتیجه کارکردها و خدمات اکولوژیکی مورد انتظارِ آن ها نیز دچار نارسایی شده اند. بنابراین زیرساخت های سبز منطقه مورد مطالعه در مقابل تغییرات کاربری آسیب پذیر بوده و به نحو بارزی از تاب آوری اکولوژیک آن ها کاسته شده است.

هدف:. هدف این پژوهش ارائه رویکردی یکپارچه برای ارزیابی و ارتقای پایداری پارک های شهری است که در آن پارک مردمی همدان به عنوان مطالعه موردی انتخاب شده است. در این راستا، توسعه یک چارچوب مقیاس پذیر، انعطاف پذیر و قابل تکرار برای اندازه گیری پایداری پارک های شهری مد نظر قرار داده شده است.روش پژوهش: چارچوب مورد استفاده در این پژوهش به گونه ای طراحی شده است که برای استفاده مدیران پارک و ذی نفعان با استفاده از داده های عملیاتی، کاربردی، مقرون به صرفه و قابل دسترس باشد. این ارزیابی بر اساس سه رکن اصلی پایداری شامل ابعاد محیطی، اجتماعی و اقتصادی انجام شده که این ارکان به 24 شاخص و 60 معیار تقسیم شده اند. هر معیار بر اساس تأثیر عددی آن بر پایداری، به عنوان مثبت (+) یا منفی (-) و به عنوان داخلی یا خارجی طبقه بندی شد. معیارهای داخلی می توانند مستقیماً تحت تأثیر مدیریت پارک قرار گیرند، در حالی که معیارهای خارجی به عوامل خارجی مانند سیاست های دولت بستگی دارد. برای هر رکن پایداری، امتیازات بر اساس مقادیر میانگین شاخص های مربوطه محاسبه شد و هر ستون به طور مساوی در امتیاز کلی پایداری مشارکت داشت.یافته ها: نتایج نشان داد که پارک مردم همدان در حال حاضر از وضعیت پایداری ضعیفی برخوردار است و در مجموع 33.29 درصد امتیاز دارد. رکن های محیط زیستی و اقتصادی به ترتیب 23.80 درصد و 21.43 درصد و رکن اجتماعی 54.66 درصد امتیاز را کسب کردند. ضعف های کلیدی شامل مدیریت ضعیف آب، عدم استفاده از انرژی های تجدیدپذیر و سیستم های ناکافی مدیریت پسماند بود. با اتخاذ اقدامات مناسب، ارزش کل پایداری پارک می تواند به 87.96 درصد افزایش یابد که پتانسیل قابل توجهی را برای بهبود برجسته می کند.نتیجه گیری: در این مطالعه، نقاط ضعف در حفاظت از منابع آبی، پذیرش انرژی های تجدیدپذیر و مدیریت ضایعات شناسایی شد. برای بهبود پایداری پارک مطالعه شده، پیشنهاد می شود که فناوری های پیشرفته ای نظیر سیستم های جمع آوری آب باران، روشنایی LED و برنامه های تولید کمپوست به کار گرفته شوند. این اقدامات نه تنها می تواند اثرات مثبت محیط زیستی داشته باشد بلکه به ارتقاء کیفیت و پایداری پارک نیز کمک می کند. علاوه بر این، برگزاری کارگاه های آموزشی در زمینه موضوعات محیط زیستی می تواند به افزایش مشارکت و آگاهی جامعه کمک کند. در مقایسه با سایر پارک ها، پارک مورد بررسی به دلیل دسترسی آزاد و سیاست های فراگیر خود، عملکرد بهتری از نظر اجتماعی داشته است.